آریوس، سیستم‌عامل آریایی

معرفی یک توزیع ایرانی که تقریبا جایگاه خود را در میان کاربران ایرانی و حتی غیر ایرانی پیدا کرده است شاید کمی کلیشه‌ای به نظر برسد. تقریبا تمام کاربران ایرانی که اندکی با دنیای گنو/لینوکس آشنایی دارند، بارها و بارها نام توزیع آریوس را شنیده‌اند. یک نام ترکیبی که از درآمیختن کلمه‌ی آریو (به معنای آریایی) و OS یا سیستم عامل بوجود آمد. بنابراین شاید بتوان آن را سیستم عامل آریایی خطاب کرد.

این پروژه ابتدا با نام mFat OS آغاز شد که به نظر کوتاه شده‌ی نام سازنده‌ی آن، یعنی مهدی فتاحی است. این امر خود نشان دهنده‌ی این است که پروژه‌ی این سیستم عامل، همانند بسیاری توزیع‌های دیگر گنو/لینوکس، از یک علاقه‌ی شخصی شروع شده و بصورت تفننی کلید خورده است. آریوس بر پایه‌ی اوبونتو و با هدف هماهنگ بودن با نیازهای کاربران ایرانی بوجود آمد. پس از انتشار اولین نسخه در ۲۶ مرداد ۸۹، استقبال نسبتا خوبی از این توزیع به عمل آمد که باعث رسمی‌تر شدن پروژه شد. آریوس ۲ نام نسخه‌ی دوم این توزیع بود. و اکنون شاهد نسخه‌ی ۳ این توزیع هستیم.

آریوس ۳ از کرنل ۲٫۶٫۳۸ استفاده میکند و بر پایه‌ی نسخه‌ی ۱۱٫۰۴ اوبونتو ایجاد شده است که خود یک پشتوانه‌ی قوی به حساب می‌آید.

همانطور که اطلاع دارید اوبونتو در این نسخه از رابط گرافیکی مختص خود با نام یونیتی (Unity) استفاده کرده که هنوز دارای نواقص فراوان و سطح اختیارات کاربری پایین است. مسلما هر پروژه‌ای در ابتدا نواقصی دارد که به مرور زمان رفع می‌شود، ولی دلیلی وجود ندارد که آریوس نیز این مشکلات را به کاربران تحمیل کند. به همین دلیل، Compiz نیز که در نسخه جدید دارای ایراداتی است به نسخه قدیمی‌تر Downgrade شده است.

میزکار پیش فرض در آریوس ۳ گنوم ۲٫۳ است که با تغییرات ظاهری نسبتا خوبی همراه بوده است که در ادامه با هم به بررسی بیشتر آن می‌پردازیم.

دیسک زنده

پس از قرار دادن دیسک آریوس در سیستم و راه‌اندازی  آن، با منوی بوت آریوس مواجه می‌شویم. پس زمینه‌ی به کار رفته در این قسمت بسیار ساده‌ست. یک صفحه‌ی آبی با لوگوی آریوس در سمت راست-پایین صفحه.

پس از انتخاب حالت دیسک زنده با صفحه‌ی بارگزاری یا همان Plymouth‌ زیبایی مواجه می‌شویم که حالت جذابی از نوار (در حقیقت دایره!) بارگزاری و لوگوی آریوس را نمایش می‌دهد. شباهت زیاد تم Plymouth‌ آریوس با MIB-Ubuntu-Plymouth-Theme باعث شد این برداشت در ذهن من شکل بگیرد که شاید Plymouth‌ آریوس، بر اساس این تم ساخته شده باشد. سرعت بارگزاری هم، مناسب و قابل قبول است و مطمئنا باعث آزار شما نخواهد شد.

متاسفانه در ماشین مجازی صفحه لودینگ آریوس نمایش داده نمی‌شود، بنابراین عکس گرفتن از آن غیرممکن است. دلیل این مشکل مشخص نیست و نمی‌توان به یقین گفت که مشکل از آریوس است. ولی من تا به‌حال با چنین مشکلی مواجه نشده بودم.

پس از ورود به سیستم با میزکار ابتکاری آریوس مواجه می‌شویم که از زیبایی و سادگی خاصی برخوردار است. میزکار گنوم ۲٫۳ که پس از حذف پنل‌های پیش‌فرض گنوم با نرم‌افزار Avant windows navigator ترکیب شده است. بر خلاف محیط یونیتی که در آن تقریبا شخصی سازی بی‌معناست، در اینجا بخاطر قابلیت‌های نرم‌افزار Awn دست و بال شما از هر جهت باز است.

در حالت پیش‌فرض دو اشکال آزار دهنده در محیط دیده می‌شود. اول اینکه پنل سمت چپ همیشه بخشی از صفحه را اشغال می‌کند و شما امکان تمام صفحه کردن پنجره‌های خود را ندارید. این در حالیست که قسمت سمت چپ-پایین صفحه همیشه خالیست. این مشکل را در تصویر زیر مشاهده می‌کنید.

گرچه این مورد با استفاده از تنظیمات صحیح Awn قابل حل است ولی در دید اولیه‌ی کاربر مسلما تاثیر منفی خواهد گذاشت.

مورد مشابه دیگری که به چشم می‌خورد قرار گرفتن پنل Indicator Applete (بالا-سمت راست) بر روی نوار عنوان پنجره‌ها است.  فرض کنید با استفاده از Ubuntu tweak که بصورت پیش‌فرض در آریوس ۳ وجود دارد بخواهید کلید‌های Close, Maximize و Minimize را به سمت راست پنجره‌ها انتقال دهید. در این حالت چگونه می‌توانید از این کلیدها استفاده کنید در حالی که در زیر پنل پنهان شده اند؟

این مورد را هم، همانند قبلی می‌توان با تنظیمات بهتر پنل، رفع کرد. ولی آیا صحیح است که به این‌گونه ریزه‌کاری‌ها بی‌توجهی شود؟

با چشم‌پوشی از این مسائل می‌توان گفت که آریوس، یک فضای کاری مرتب، جذاب و از همه مهم‌تر انعطاف پذیر را در اختیار شما قرار می‌دهد. سرعت عملکرد و پاسخگویی دیسک زنده، بسیار خوب و راضی کننده به نظر می‌رسد. از نظر پایداری هم در مرحله‌ی دیسک زنده مشکلی دیده نشد.

نصب

مرحله‌ی نصب آریوس با کلیک بر روی آیکن Install Arios 3.0 آغاز می‌شود. روال نصب آریوس دقیقا همانند اوبونتو ۱۱٫۰۴ است و نیاز به توضیحات اضافی ندارد. تصاویر زیر به شما تمام مراحل را از ابتدا تا انتها نشان خواهد داد. در همین مرحله اول شاهد یک ناهماهنگی (معمولا دور از دید) هستیم. شما با کلیک بر روی release notes به جای انتقال به نکات انتشار آریوس ۳٫۰، به صفحه نکات انتشار اوبونتو ۱۱٫۰۴ هدایت خواهید شد.

به نظر شما اسم این اشتباه را چه باید گذاشت؟ احتمالا زمانی که آقای فتاحی عزیز در حال نوشتن متن این بخش بوده‌اند در آخر ماه به سر می‌بردیم و ذهن ایشان درگیر یارانه و دخل و خرج زندگی بوده است!

همچون نسخه ۲، در این نسخه نیز شاهد اسکرین شات‌هایی از اوبونتو، در اسلاید شو آریوس هستیم. شاید این موارد کوچک چندان تفاوتی در اصل ماجرا ایجاد نکند، ولی توجه بیشتر به همین موارد کوچک می‌تواند باعث حرفه‌ای‌تر جلوه دادن کار و ارتقاء جایگاه آریوس در ذهن کاربر شود. ضمن اینکه وجود اسکرین شاتی که در آریوس وجود خارجی ندارد ممکن است باعث سردرگمی کاربرانی شود که برای اولین بار با آریوس کار می‌کنند.

زمانی که روال نصب به اتمام رسید در صفحه‌ی لوگین، امکان انتخاب ۳ نوع Session برای کاربر فراهم است : AriOS, AriOS-2D و گنوم کلاسیک.  در صورتی که کارت گرافیک شما توانایی اجرای کامپیز را داشته باشد و درایور اختصاصی کارت گرافیک خود را نصب کرده باشید، Session پیش‌فرض (AriOS) از کامپیز بعنوان مدیر پنجره‌ استفاده می‌کند. در غیر اینصورت به AriOS-2D تغییر خواهد کرد که از Metacity برای مدیریت پنجره‌ها استفاده می‌کند.

نرم‌افزارهای پیش‌فرض

آریوس یکی از غنی‌ترین توزیع‌ها در زمینه نرم‌افزارهای پیش‌فرض است. انتخاب نرم‌افزارها در آریوس ۳ به گونه‌ای بوده است که یک کاربر (خصوصا ایرانی و با اینترنت ایران!) بدون نیاز به هرگونه اتصال به اینترنت، بتواند از تمامی امکانات سیستم خود استفاده کند و به انجام کلیه‌ی کارهای روزمره خود بپردازد.

کلیه‌ی کدک‌های صوتی و تصویری مورد نیاز، در آریوس بصورت پیش‌فرض نصب و فعال هستند. هم‌چنین انتخاب نرم‌افزاری گسترده‌ای در پیش روی شما قرار دارد. برای رایت دیسک، برنامه‌ی Brasero، برای ویرایش قطعه‌های ویدئویی Openshot Video Editor، برای مشاهده ویدئو VLC ,  GNOME MPlayer , Totem  و برای اجرای موسیقی Clementine در اختیار شما قرار دارد. همچنین یک برنامه ضبط صدا و یک برنامه تبدیل فرمت صدا نیز از پیش نصب شده است.

یک کاربر چه چیز دیگری ممکن است در این قسمت نیاز داشته باشد که در اختیارش نیست؟ این انتخاب نرم‌افزاری تحسیتن برانگیز، شما را از هر جهت در زمینه مالتی مدیا بی نیاز می‌کند.

در قسمت اینترنت نیز سعی شده تمام نیازهای کاربر پوشش داده شود.

در آریوس ۳، بر خلاف اوبونتو ۱۱٫۰۴ از فایرفاکس ۵ استفاده شده است و مرورگر محبوب گوگل یعنی کرومیوم (نسخه ۱۲) نیز به چشم می‌خورد.

یکی از موارد جالب، وجود سایت‌های فارسی زبان مرتبط با گنو/لینوکس در موارد پیشنهادی مرورگر فایرفاکس است. به شکلی که شما با تایپ حروف اول کلمه Linux شاهد چند پیشنهاد از سایت‌های ایرانی که با این حروف شروع می‌شوند خواهید بود (که البته جای LinuxReview در این بین خالیست!).

نرم افزار ایرانی Choqok برای انجام کارهای میکروبلاگینگ و ارتباط با شبکه‌های اجتماعی و نرم‌افزار Pidgin بعنوان پیام رسان (Messenger) پیش‌فرض در آریوس انتخاب شده‌اند. از دیگر نرم‌افزارهای موجود در بخش اینترنت می‌توان به GNOME PPP برای اتصال به اینترنت دیال آپ، Thunderbird برای مدیریت ایمیل و Contact ها، UGet بعنوان ابزار گرافیکی مدیریت دانلود و… اشاره کرد. نرم‌افزار دیگری نیز در این بخش وجود دارد که به وفور توسط کاربران ایرانی استفاده می‌شود (معمولا باالاجبار!) که متاسفانه مجال پرداختن به آن نیست!

برای کارهای گرافیکی نیز آریوس چیزی کم ندارد. آریوس برای ویرایش تصاویر از دو نرم‌افزار GIMP و Pinta بهره می‌برد. نرم‌افزار مدیریت تصاویر نیز در این توزیع، همانند اوبونتو Shotwell است.

همانند سایر توزیع‌ها، در آریوس ۳ نیز LibreOffice جایگزین OpenOffice شده است که با توجه به خریداری شدن OpenOffice.org توسط بنیاد آپاچی باید دید آینده لیبرآفیس به کجا خواهد رسید. چون شاید دیگر چندان منطقی به نظر نیاید که توزیع‌ها به تحریم OpenOffice ادامه دهند.

این غنای نرم‌افزاری در تمام قسمت‌ها به چشم می‌خورد. از نرم‌افزار ساغر که حاوی مجموعه اشعار شاعران پارسی زبان است و دیکشنری GoldenDict  گرفته تا بازی محبوب Angry Birds و نرم‌افزار معروف Ubuntu Tweak.

در ضمن برای کاربرانی که مایل به نصب نرم‌افزارهای ویندوز در گنو/لینوکس هستند نیز نرم‌افزار Wine همراه با Winetricks از پیش آماده شده‌اند.

فکر می‌کنم در مورد نرم‌افزارهای پیش‌فرض صحبت تا همین‌جا کافیست. چون هم اصل مطلب بیان شد و همگی با گستردگی نرم‌افزاری آریوس آشنا شدیم و هم ادامه‌ی این بخش از حوصله‌ی مقاله خارج است.

دیگر موارد

از دیگر موارد قابل ذکر می‌توان به وجود نصاب آفلاین کارت گرافیک آریوس اشاره کرد. همواره یکی از بزرگترین دغدغه‌های کاربران ایرانی، نصب کارت گرافیک بصورت کامل بوده است. با وجود این نصاب تنها کاری که لازم است انجام دهید انتخاب این برنامه از روی دسکتاپ است. تمام مراحل نصب بصورت خودکار و کاملا آفلاین طی می‌شود.

در نسخه مخصوص ایرانیان که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفت، Layout فارسی بصورت پیش‌فرض نصب بود و به راحتی با کلید ترکیبی Alt+Shift قابل دسترس بود.

یکی از ویژگی‌های جالب آریوس ۳٫۰ استفاده از لانچر Synapse است؛ یک Launcher کاربردی و جذاب که از طریق کلیدهای ترکیبی Alt+F2 و Ctrl+Space و یا اجرا از طریق کلیک بر روی Run Command در منوی اصلی  در دسترس است.

آریوس ۳٫۰ از نظر پایداری در سطح قابل قبولی ظاهر شد و پس از حدود دو هفته تست فقط در دو مورد هنگام تخلیه‌ی Trash دچار کرش شد.

چندی پیش امکان هدیه (Donate) به پروژه آریوس فراهم شد. اطلاعات بیشتر را میتوانید از سایت اصلی پروژه بدست آورید.

نتیجه گیری

در این مقاله سعی شد بصورت مختصر با مزایا و معایب این توزیع ایرانی آشنا شویم. مهم‌ترین نقاط قوت آریوس را می‌توان میزکار ابتکاری آن، و نیز مجموعه نرم‌افزاری تحسین برانگیز آن دانست. ویژگی‌های اختصاصی این توزیع آن را از هر جهت برای کاربران ایرانی مناسب می‌کند. بارها و بارها با تاپیک‌هایی با موضوع راهنمایی برای انتخاب توزیع در انجمن‌های مختلف مواجه شده‌ایم. در اغلب آنها کاربران دو مورد عمده را عنوان می‌کنند : عدم دسترسی مناسب به اینترنت و نیاز به کدک‌ها و نرم‌افزارهای مورد نیاز برای انجام کارهای روزمره. این دو مورد و بسیاری موارد دیگر به خوبی در آریوس ۳٫۰ پیش‌بینی و تامین شده اند. بنابراین می‌توان آریوس را از هر جهت برای کاربران تازه‌کار و یا بی حوصله! مناسب دانست.

از نقاط ضعف این توزیع می‌توان به وجود بی‌دقتی‌هایی اشاره کرد که باعث می‌شود جنبه‌ی حرفه‌ای بودن کار زیر سوال برود. اگر بخواهیم علت این بی‌دقتی‌ها را ریشه یابی کنیم، به نبود یک تیم منسجم و کارا در پشت این توزیع خواهیم رسید. طی صحبت‌هایی که با آقای فتاحی داشتم به این نکته پی‌ بردم که رفع این نقص در اولویت‌های توسعه‌ی آریوس است.  بنابراین مسلما از هرگونه همکاری برای توسعه‌ی آریوس استقبال خواهد شد. لازم نیست حتما برنامه‌نویس و یا کاربر حرفه‌ای گنو/لینوکس باشید تا بتوانید به این پروژه کمک کنید؛ فرهنگ Donate ، فرهنگ زیبایی است که بوسیله آن می‌توانیم به پیشبرد هرچه بهتر یک پروژه کمک کنیم…